Altijd ‘aan’ staan: hoe herken je dat?

Je bent moe, maar ontspannen lukt niet echt. Eindelijk zit je op de bank en toch blijft je hoofd bezig met wat er nog moet gebeuren. Of je merkt pas wanneer je vakantie hebt hoeveel spanning je eigenlijk bij je draagt.

Misschien herken je het gevoel dat je altijd een beetje ‘aan’ staat.

Het lastige is dat je dat zelf lang niet altijd doorhebt. Zeker wanneer doorgaan, regelen en aanpassen al jaren je normale manier van functioneren is. Je lichaam kan allang signalen geven terwijl je hoofd zegt: gaat prima, nog even door.

Maar wat bedoelen we eigenlijk met altijd ‘aan’ staan? En hoe kun je het bij jezelf herkennen?

Altijd ‘aan’ staan betekent niet dat je altijd gestrest rondloopt

Bij stress denken we al snel aan drukte, haast en iemand die zichtbaar gespannen is. Maar zo hoeft het helemaal niet te zijn.

Je kunt prima functioneren. Werken, sporten, afspraken maken, voor anderen zorgen en ondertussen ook nog leuke dingen doen. Voor de buitenwereld lijkt er misschien weinig aan de hand.

En misschien voelt dat voor jezelf ook zo.

Toch kan het zijn dat je lichaam moeilijk echt tot rust komt. Dat merk je soms pas op de momenten waarop er juist even niets hoeft. Je bent moe, maar je hoofd blijft doorgaan. Je hebt eindelijk tijd voor jezelf en begint meteen te bedenken wat je nog kunt doen.

Wanneer dat lang genoeg duurt, kan die actieve stand zo vertrouwd worden dat je nauwelijks meer merkt hoeveel spanning je eigenlijk vasthoudt.

Hoe herken je dat je veel ‘aan’ staat?

Niet iedereen ervaart spanning op dezelfde manier. En één klacht betekent natuurlijk niet automatisch dat langdurige stress de oorzaak is.

Toch kunnen er signalen zijn die het interessant maken om eens bij jezelf stil te staan:

• je vindt het moeilijk om echt niets te doen;
• je hoofd blijft plannen, piekeren of vooruitdenken;
• je hebt moeite om in slaap te vallen of wordt wakker en je hoofd staat meteen weer 'aan'; 
• je nek, schouders of andere spieren voelen regelmatig gespannen;
• je bent moe, maar kunt moeilijk ontspannen;
• je merkt dat je snel alert bent op geluiden, situaties of de stemming van anderen;
• je bent sneller prikkelbaar of merkt dat je minder kunt hebben; 
• je hebt vaak het gevoel dat er nog iets moet;
• je merkt pas laat dat je over je eigen grens bent gegaan;
• je bent veel bezig met wat anderen nodig hebben;
• je vindt het lastig om te voelen wat jij zelf op dat moment nodig hebt.

Het gaat niet om hoeveel punten je kunt afvinken. Veel interessanter is de vraag:

Hoe vaak krijgt jouw lichaam eigenlijk het signaal dat het even niets hoeft?

Waarom merk je spanning soms pas zo laat?

Je lichaam is voortdurend bezig zich aan te passen aan wat er gebeurt. Wanneer er iets van je gevraagd wordt, helpt een stressreactie je om alert te zijn, te reageren en in actie te komen.

Dat is op zichzelf heel normaal en ook gewoon nodig.

Maar tegenover inspanning moeten ook momenten staan waarop je weer kunt terugschakelen. Juist dat kan lastig worden wanneer je lange tijd gewend bent om door te gaan.

Dan merk je misschien eerder dat je schouders vastzitten, dat je moe bent of dat je slecht tot rust komt dan dat je denkt: hé, volgens mij sta ik eigenlijk voortdurend op scherp.

Dat herken ik zelf heel goed.

Jarenlang had ik terugkerende nek- en schouderpijn, triggerpoints en flinke vermoeidheid. Pas veel later begon ik mezelf een andere vraag te stellen. Niet alleen: waarom doet mijn nek steeds pijn? Maar ook:

Hoe goed kan mijn lichaam eigenlijk nog terugschakelen?

Dat was voor mij een heel ander vertrekpunt.

Altijd ‘aan’ en rekening houden met anderen

Altijd ‘aan’ staan gaat niet alleen over veel doen.

Soms ben je ook voortdurend bezig met wat er om je heen gebeurt. Hoe voelt de ander zich? Is iedereen tevreden? Moet ik iets oplossen? Heb ik iets verkeerd gedaan? Doe ik het wel goed?

Aandacht hebben voor andere mensen is natuurlijk iets moois. Maar wanneer je vooral gericht bent op de buitenwereld, kan het lastiger worden om te voelen wat er bij jezelf gebeurt.

Bij mij werd bijvoorbeeld pas veel later duidelijk hoe vanzelfsprekend pleasen was geworden. Ik hield rekening met anderen, paste me makkelijk aan en voelde vaak haarfijn aan wat iemand anders nodig had.

Wat ík nodig had, was soms een stuk moeilijker te beantwoorden.

Dat betekent niet dat iedereen die veel ‘aan’ staat automatisch een pleaser is. Maar het kan wel een interessante vraag zijn:

Ben ik vooral bezig met alles om mij heen,of merk ik ook nog wat er in mij gebeurt?

Kun je leren om terug te schakelen?

Wanneer doorgaan je automatische stand is geworden, helpt het meestal niet om tegen jezelf te zeggen dat je gewoon wat rustiger moet doen.

Je moet eerst leren herkennen dát je ‘aan’ staat.

Dat begint vaak heel eenvoudig met opmerken. Hoe adem ik eigenlijk? Wat voel ik? Zit er spanning in mijn lichaam? Waar zit er spanning? Ben ik gehaast terwijl dat niet nodig is? Wat gebeurt er in mijn hoofd? En wat heb ik op dit moment nodig?

Voor mij heeft hartcoherentie daar veel in betekend. Door bewust te oefenen met ademhaling en terugschakelen, begon ik steeds beter te herkennen wat er in mijn lichaam gebeurde.

Maar het hoeft natuurlijk niet altijd een oefening te zijn.

Vertragen kan ook betekenen dat je even gaat wandelen zonder telefoon, niet meteen de volgende afspraak plant, iets afzegt of simpelweg een paar minuten blijft zitten zonder direct weer iets te moeten.

Het doel is niet dat je voortdurend volledig ontspannen bent.

Het gaat er vooral om dat je eerder merkt wanneer spanning zich opbouwt.

Je hoeft niet van je actieve stand af

We hebben die actieve stand ook nodig. Soms moet je presteren, snel reageren, een deadline halen of gewoon even doorpakken.

Het probleem is dus niet dat je lichaam kan opschakelen.

De veel interessantere vraag is:

Kan het daarna ook weer terug?

En merk jij het wanneer dat niet gebeurt?

Voor mij zit daar een belangrijk verschil. Niet proberen om nooit meer stress te ervaren, maar steeds beter leren herkennen wanneer je lichaam nog steeds ‘aan’ staat terwijl dat eigenlijk niet meer nodig is.

Want hoe eerder je dat merkt, hoe eerder er ruimte ontstaat om iets anders te doen.

Even stoppen.
Ademen.
Voelen.
Vertragen.

Niet pas wanneer je totaal leeg bent, maar hopelijk steeds een beetje eerder.

Meer lezen

Wil je beter begrijpen wat je ademhaling, hartritme en stress met elkaar te maken hebben? 
Wat is hartcoherentie en wat gebeurt er in je lichaam?

Wil je lezen hoe ik zelf jarenlang ‘aan’ stond zonder dat ik dat doorhad? 
Altijd ‘aan’. Zonder dat ik het zelf doorhad.

Hartverbinding
Merk je dat je lichaam moeilijk terugschakelt? Binnen Hartverbinding werk ik met HeartMath en biofeedback om spanning eerder te leren herkennen en bewust te oefenen met terugschakelen.
Lees meer over Hartverbinding

Liefs,
Dianne Knoren